توسعه صادراتمحور در صنعت کلید موفقیت ایران در انقلاب چهارم و پنجم صنعتی/ لزوم رفع چالشهای زیرساختی برق و سخت افزار
مهدی هاشمی، مدیرعامل شرکت سیمرغ زیرساخت نوآوری، در گفتگویی تحلیلی به بررسی وضعیت اکوسیستم نوآوری کشور، چالشهای تحول دیجیتال در صنایع بالادستی، و راهحلهای کوتاهمدت برای جبران عقبماندگیهای تاریخی از انقلابهای صنعتی پرداخت. وی تأکید کرد که با وجود عقبافتادگی، استفاده از میانبرهای دانش جهانی و تمرکز بر فناوریهای مرزی مانند هوش مصنوعی، میتواند تحولی جدی در صنعت کشور ایجاد کند.
سیمرغ؛ از اتوماسیون تا توسعه کسب و کارهای استارتآپی
شرکت سیمرغ زیرساخت نوآوری فعالیت خود را از سال ۱۳۹۶ آغاز کرده است. در سالهای اولیه، تمرکز اصلی این شرکت بر توسعه سیستمهای اتوماسیون بوده و چندین سیستم اتوماسیون مطرح نیز توسط سیمرغ توسعه داده شده است. حدود دو سال است که با توجه به تحولات اکوسیستم نوآوری و صنعت اقتصاد دیجیتال، سیمرغ وارد حوزه توسعه کسب و کارهای استارتآپی شده است.
در فاز جدید، فعالیتها ابتدا در زمینه نوآوری باز شروع شد و سیمرغ تلاش کرد تا نقش بروکر یا واسط فناوری در اکوسیستم را ایفا کند. در این راستا، این شرکت با سازمانهای مختلف همکاری کرده و توانسته است پلی میان استارتآپها و سازمانهای بزرگ برای پاسخگویی به چالشهای فناورانه سازمانها باشد.
فعالیتهای شرکت سیمرغ با تدوین ساختار جدید توسعه یافت و “گروه سیمرغ” با پنج دپارتمان مجزا شکل گرفت. دپارتمان سیمرغ سیستم بر تحول دیجیتال متمرکز است و دپارتمان سیمرغ مارکت، که هسته اصلی شرکت بود، توسعه کسب و کارهای استارتآپی را ادامه میدهد.
سیمرغ در این بخش از مدل “استارتآپ استیجینگ” استفاده میکند؛ این مدل بر شناسایی چالشهای سازمانها و فرصتهای بازار تمرکز دارد. بر اساس این شناسایی، تیمسازی و ایجاد استارتآپهایی مرتبط با حل آن چالشها یا بهرهبرداری از فرصتهای بازار انجام میشود.
دپارتمان سیمرغ تک نیز مستقیماً با توسعه کسب و کارهای استارتآپی ارتباط دارد. در حوزه بازاریابی، دپارتمان سیمرغ مارکت در زمینه راهاندازی کمپینهای دیجیتال و دیجیتال مارکتینگ با استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی فعالیت میکند.
علاوه بر این، دپارتمان سیمرغ آکادمی در حوزه آموزش، بهویژه کوچینگ کارآفرینی و فناوری، فعال است. این آکادمی به تیمهای استارتآپی آموزش میدهد که چگونه با بهرهگیری از ابزارهای هوش مصنوعی، کسب و کارهای خود را توسعه دهند، MVP سریعتری بسازند و زودتر وارد بازار شوند. دپارتمان پنجم، سیمرغ سوشال، به فعالیتهای اجتماعی میپردازد و در آینده بر حوزه نوآوری اجتماعی تمرکز خواهد داشت.
جبران عقبماندگی صنعتی از طریق میانبرها
در این گفتگو مطرح شد که بسیاری معتقدند ایران از انقلاب سوم صنعتی جا مانده و اکنون وارد مرحله انقلاب چهارم صنعتی شدهایم، در حالی که برخی نیز از ورود به انقلاب پنجم صنعتی سخن میگویند. سوال اصلی این است که چگونه میتوان گپ (فاصله) ایجاد شده را پر کرد، بهویژه با توجه به لختی و ایستایی که همچنان در صنایع بالادستی وجود دارد.
مهدی هاشمی تأکید کرد که منطقی نیست برای جبران عقبماندگی، از انقلاب سوم شروع به ساخت و توسعه صنعت کنیم. وی با ذکر مثالی در صنعت خودرو، نشان داد که چگونه میتوان از نسلهای میانی عبور کرد. زمانی که خودروسازی داخلی در حال بررسی خودروهای هیبریدی بود، نسل آن تمام شد و خودروهای الکتریکی وارد بازار شدند.
ایران نیازی ندارد که حتماً قبل از ساخت خودروی الکتریکی، خودروی هیبریدی بسازد. میتوان از تجربه و دانشی که در سطح جهان وجود دارد استفاده کرد و مستقیماً وارد توسعه خودروهای الکتریکی شد. به این ترتیب، میتوان عقبافتادگی در دو نسل (موتورهای بنزینی بهینه نشده و خودروهای هیبریدی) را اساساً جبران کرد.
مدیرعامل سیمرغ خاطرنشان کرد که در حوزه اقتصاد دیجیتال نیز لازم نیست چرخ را دوباره از نو اختراع کرد. بلکه میتوان از همین دانش موجود در جهان شروع کرد. این میانبر زدن امکانپذیر است، اما نیازمند توسعه مراودات بینالمللی با شرکتهای مطرح و دانشبنیان جهانی است.
آقای هاشمی تاکید کرد که سرعت عقب افتادن ما روز به روز بیشتر میشود، اما میانبر برای جبران وجود دارد. این امر مستلزم آن است که شرایط اقتصادی و بینالمللی کشور مهیا شود تا از پتانسیل نیروی متخصص داخلی و نخبگان خارج از کشور که روی مرزهای تکنولوژی فعالیت میکنند، استفاده شود.
چالش همراستایی زیرساخت و فناوری پیشرفته
بحث در مورد تحول دیجیتال و انقلاب چهارم صنعتی فقط شامل اتوماسیون فرآیندها نیست؛ بلکه شامل تحول مدل کسب و کار سازمانها بر اساس فرصتهای جدید است. هوش مصنوعی در همه صنایع کاربرد دارد و توسعه مدلهای آن در داخل کشور میتواند تمامی صنایع را متحول کند.
در ادامه این گفتگو، یک چالش اساسی مطرح شد: اسمبل کردن فناوریهای پیشرفته مانند رادار و لیدار یا هوش مصنوعی روی پلتفرمهای قدیمی مانند پراید و پژو، کاری نامتناسب و شبیه به کاریکاتور است. صنعت باید همراستای هم پیش برود.
اگرچه نخبگان مهندسی کشور در زمینه رادار و لیدار و خودروهای برقی دانش بالایی دارند، اما خود پلتفرمهای صنعت خودرو آنقدر جا ماندهاند که تکنولوژیهای جدید به لحاظ فنی با آنها همخوانی ندارند.
آقای هاشمی در پاسخ به این نقد، موافقت کرد که قرار دادن موتور جدید روی پلتفرم ۴۰ یا ۵۰ سال پیش، جالب نیست. راهحل این است که پلتفرمهای موجود را مانند خودروسازان بزرگ دنیا بهروزرسانی کنیم یا کلاً پلتفرمهای قدیمی را کنار گذاشته و یک پلتفرم خودروی جدید را بر اساس دانش روز طراحی و توسعه دهیم.
ضرورت انتخاب جایگاه در زنجیره اقتصاد جهانی
برای توسعه رباتیک در کارخانجات صنعتی، تنها ارتقاء صنعت رباتیک کافی نیست؛ بلکه باید بقیه ابعاد پازل نیز متناسب شوند. اگر کارخانهای با ربات کار کند، تولیدش بالا میرود و به برق بیشتری نیاز دارد. لذا، زیرساختهای کشور شامل زیرساخت برق، انرژی، و حمل و نقل باید قبل از توسعه انقلاب چهارم صنعتی، اصلاح شوند.
ما باید انتخاب کنیم که در طیف گسترده صنایع مرتبط با انقلاب چهارم، روی کدام بخش سرمایهگذاری کنیم. این انتخاب نیازمند برنامهریزی دقیق است تا جایگاه ایران در زنجیره اقتصاد جهانی تعریف شود.
هاشمی پیشنهاد کرد که تمرکز میتواند بر نیمههادیها (مانند تایوان)، مدلهای هوش مصنوعی، یا رباتیک باشد. برنامهریزی برای این انتخاب نباید منابع زیادی را تلف کند، بلکه باید سریع انجام شود. نخبگان و مدیران باتجربه دولتی و صنعتی باید با همافزایی سریع به نتیجه برسند که مزیت رقابتی کشور در چه حوزههایی قرار دارد.
صادراتمحوری به عنوان استراتژی کلیدی
نگاه توسعهای در انقلاب چهارم صنعتی باید متمرکز بر صادرات باشد. اگر نگاه معطوف به بازار داخلی باشد، صنایع سریعاً ورشکست خواهند شد؛ مشابه اتفاقی که در صنعت خودروسازی در صورت باز شدن درهای رقابت خارجی رخ میدهد.
شرکتهایی که نگاهشان صرفاً معطوف به بازار داخلی است، در مقابل شرکتهای مطرح جهانی آسیبپذیر هستند. در مقابل، با نگاه صادراتمحور، میتوان تعداد محصول کمتر اما با کیفیت جهانی تولید کرد.
در انقلاب چهارم صنعتی با استفاده از اتوماسیون و ابزارهای مبتنی بر داده، تولید به سرعت افزایش مییابد. اگر تولید بالا تنها به بازار داخلی محدود شود، بازار سریعاً اشباع میشود. وضعیت فعلی کشور این است که کارخانههای زیادی با یک سوم ظرفیت کار میکنند، در حالی که با نگاه صادراتی، میتوانستند با حداکثر ظرفیت فعالیت کنند.
وضعیت هوش مصنوعی در بازار داخلی
در مورد وضعیت هوش مصنوعی در کشور، آقای هاشمی بیان کرد که با وجود داشتن نیروی متخصص زیاد، در زمینه تجهیزات (سختافزار) ضعف وجود دارد. برای توسعه مدلهای هوش مصنوعی، نیاز به مزارع پردازندههای گرافیکی (GPU Farm)، دیتاسنترها و سرورهای قوی است که بسیار گرانقیمت هستند.
مسئله مهمتر اینکه حتی تأمین برق نیز یک چالش جدی است که اساساً صنایع کشور با آن روبرو هستند. همچنین، رتبههای جهانی ایران در استفاده از هوش مصنوعی در صنایع، متوسط به پایین است.
با این حال، در مقایسه با سایر بخشهای صنعت کشور، هوش مصنوعی سرعت بیشتری گرفته است. به دلیل پویایی اکوسیستم، تیمهای هوش مصنوعی میتوانند سریعتر شکل بگیرند و محصول را با هزینه کمتری نسبت به ایجاد یک کارخانه، تولید کنند.
هماکنون استارتآپهای زیادی در این حوزه شکل گرفتهاند و سرعت ایجاد این استارتآپها بالا است. سیمرغ نیز با معرفی مزایای ابزارهای جدید هوش مصنوعی به کارخانهها و سازمانها، به افزایش آگاهی در صنعت کمک میکند.
هرچند توجه به هوش مصنوعی در بخشهای مختلف اقتصادی و دولتی کشور افزایش یافته و تعداد استارتآپهای کمی زیاد شده است، اما از لحاظ کیفی ضعفهایی وجود دارد. نخبگان باید با دانش مرزهای تکنولوژی آشنا شوند. متأسفانه، ایران همچنان در مقام مصرفکننده تکنولوژی قرار دارد و زمانی با یک فناوری آشنا میشود که دنیا آن را شناخته است.
مدیرعامل سیمرغ تأکید کرد که سرمایهگذاریها در کشورهای اطراف نجومی است و نسبت به بودجههای داخلی، رقم بسیار بالایی محسوب میشود. با این حال، توجه سریع به این حوزه امیدبخش است. وی ابراز امیدواری کرد که با حل مشکلات زیرساختی و تأمین بودجه سرمایهگذاری، ایران بتواند با استفاده از همان میانبرها، جایگاه خود را در انقلاب چهارم صنعتی سریعتر پر کند و به توسعه پایدار دست یابد.
برای مشاهده ویدئوهای بیشتر اینجاکلیک کنید.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟