فراهانی، کارشناس بانک کارآفرین: زیرساخت، هماهنگی و خروج از تفکر سنتی، شروط بهرهمندی کامل از مزایای هوش مصنوعی است
شکاف عظیم سرمایهگذاری در اکوسیستم هوش مصنوعی
میلاد فراهانی، کارشناس واحد برنامهریزی و سیاستگذاری اعتباری بانک کارآفرین، در گفتوگویی تخصصی به بررسی جایگاه ایران در حوزه سرمایهگذاری و اعتباردهی به شرکتهای فعال در زمینه هوش مصنوعی پرداخت. فراهانی ضمن ابراز خرسندی از حضور در این بحث، به موضوع محوری ارزشگذاری شرکتها و سرمایهگذاری در حوزه هوش مصنوعی اشاره کرد. او تاکید کرد که این حوزه ظرفیت تحول اکوسیستم استارتآپی را دارد، زیرا اعداد و ارقام مرتبط با آن بسیار متفاوتتر از فضای اقتصاد دیجیتال سنتی است.
وی با مقایسهای معنادار، شکاف عظیم سرمایهگذاری را مشخص کرد؛ جایی که سرمایهگذاریهای مینیموم در سطح جهانی به ۱۰۰ میلیارد دلار میرسد، اما در ایران ممکن است این رقم تنها ۱۰۰ میلیون تومان باشد. این تفاوت فاحش نشاندهنده چالش بزرگی است که برای رسیدن به سطح پیشرفت جهانی در حوزه هوش مصنوعی باید بر آن غلبه کرد. سوال اصلی اینجاست که با وجود این اختلاف شدید در تخصیص اعتبار و سرمایه، چقدر میتوان امید داشت که کشور به جایگاه سایرین برسد.
نیاز به هماهنگی و زیرساختهای بنیادین
فراهانی که حدود هفت یا هشت سال است کاربردهای هوش مصنوعی در زوایای مختلف، از جمله امنیت، مالی و اقتصاد را دنبال میکند، اشاره کرد که بازدهی مورد انتظار از هوش مصنوعی در کسبوکارهای مختلف (کشاورزی، مالی، فینتکها و غیره) در حال حاضر با واقعیت تطابق ندارد. او دلیل این ناهماهنگی را فقدان یک رویه مشترک، اتحادیه و اتفاق نظر میان مسئولین و سیاستگذاران در سطوح مختلف خرد و کلان دانست. به گفته او، تمرکز کافی از نظر بودجه یا همافزایی دستگاههای اجرایی برای پیشبرد این حوزه وجود ندارد.
او همچنین تأکید کرد که پیش از هر اقدامی، فراهم کردن زیرساختها برای توسعه هوش مصنوعی ضروری است. نرخ رشد این صنعت در سطح جهانی بسیار سریع است و تخمین زده میشود که تا سال ۲۰۳۰ بالغ بر ۴۵ درصد و حتی بیشتر رشد کند. این نرخ رشد بالا، یکی از معیارهای اصلی برای سنجش مزیت و مفید بودن این صنعت برای کشور محسوب میشود.
هوش مصنوعی بهعنوان سپر امنیت سایبری بانکها
این کارشناس واحد سیاستگذاری اعتباری، به اهمیت امنیت در حوزه بانکداری اشاره کرد و مثالهایی از خسارات ناشی از نقصهای زیرساختی و امنیتی در بانکها را مطرح نمود. وی واقعهای را ذکر کرد که در آن یک اشتباه کوچک زیرساختی و امنیتی باعث شد بانکی از نظر عملیاتی و مالی متوقف شده و خسارت شدیدی ببیند. این مورد بهخوبی نشان میدهد که اگر از ابزارهای هوش مصنوعی استفاده میشد، میتوانستند بهعنوان یک سپر عمل کرده و از هزینههای ثانویه جلوگیری کنند.
فراهانی با تأکید بر اصل “پیشگیری بهتر از درمان است”، متذکر شد که در بسیاری موارد، سیستمها تنها پس از وقوع رویدادها و آسیبهای جدی به فکر تقویت زیرساختها و عملیات خود میافتند، در حالی که باید عکس این قضیه صادق باشد. در پی چنین رخدادهایی است که بانکها به دنبال جایگزینی عملیاتی و تقویت امنیت خود با استفاده از راهکارهای هوش مصنوعی میافتند.
محافظهکاری بانکی و دغدغههای اعتباردهی
در خصوص تخصیص اعتبار به کمپانیهای هوش مصنوعی، فراهانی به ذات محافظهکار سیستم بانکی اشاره کرد. او بیان داشت که وقتی صحبت از اعتبار میشود، بانک باید نسبت ریسک به پاداش (Risk-Reward) را در نظر بگیرد و ریسک طرح را متحمل نشود. از این رو، ممکن است به شرکتها توصیه شود که به سراغ VCها (سرمایهگذاران خطرپذیر) یا CVCها بروند که تمایل بیشتری به پذیرش ریسکهای بالا دارند، نه سیستم بانکی سنتی.
او توضیح داد که بانکها دارای ضوابط و محدودیتهای بودجهای خاصی هستند و برای هر طرح سقف اعتباری در نظر میگیرند. با این حال، فراهانی تأیید کرد که اگر طرحی ارزنده باشد، بانک کارآفرین از آن استقبال میکند، و در واحد سیاستگذاری اعتباری شاهد طرحهایی بوده که پذیرفته شده و بازدهی خوبی داشتهاند. اما در نهایت، رویکرد اصلی بانک محافظهکاری است و اولویت بر حفظ منابع و سپس حصول بازدهی است.
ضرورت حرکت بانکها به سوی ساختار سرمایهگذاری خطرپذیر
فراهانی تاکید کرد که برای عقب نماندن از روند جهانی، بانکها باید به سمت ونچر کپیتالها (Venture Capitals) و شرکتهای سرمایهگذاری خطرپذیر حرکت کنند. او پیشنهاد داد که هر بانکی باید حداقل یک واحد VC داخلی داشته باشد. در صورتی که خود بانک نتواند طرحهای حوزه هوش مصنوعی را ارزیابی کند، باید کارشناسان خبرهای حضور داشته باشند که ریسکپذیری را درک کرده و اهمیت هوش مصنوعی را بشناسند.
این کارشناسان باید بهصورت تخصصی با استارتآپها در مراحل مختلف، از سید استیج تا ارلی استیج و لیت استیج، در ارتباط باشند تا کشور بتواند از مزایای کامل هوش مصنوعی بهرهمند شود. البته فراهانی هشدار داد که نباید هوش مصنوعی را مدینه فاضله دانست. او تأکید کرد که محوریت انسان نباید فراموش شود؛ یعنی نباید فرض کرد که همه چیز را میتوان صرفاً به هوش مصنوعی سپرد.
چالشی به نام “جعبه سیاه” و اعتبار سنجی
یکی از کاربردهای مهم هوش مصنوعی در بانکداری، بحث اعتبارسنجی مشتریان است. فراهانی توضیح داد که در حال حاضر از هوش مصنوعی برای رتبهبندی اعتباری مشتریان استفاده میشود تا مشخص شود آیا یک شخص حقیقی یا حقوقی واجد شرایط دریافت وام یا تسهیلات است یا خیر. هرچند این فرآیند هوشمند تلقی میشود، اما نقصهایی نیز وجود دارد.
مدلهای مختلف هوش مصنوعی (مانند یادگیری ماشینی و شبکههای عصبی) هر کدام دقت خاص خود را دارند. اما مشکل زمانی پیش میآید که دادههای غلط، ناهنجاریها (انرمالیها) یا حجم بسیار زیاد داده به شبکه داده شود، که منجر به پدیده اورترینینگ (یادگیری بیش از حد) میشود. این امر میتواند باعث شود پارامترها بهدرستی تنظیم نشوند و یک فرد واجد شرایط A، ناگهان رتبه C بگیرد. در این مواقع، مشکل نه در خود شبکه هوش مصنوعی، بلکه در تخصص و صلاحیت افرادی است که با آن شبکه کار میکنند.
یکی از مسائل عمیقتر در این زمینه، مفهوم “بلک باکس” (جعبه سیاه) در هوش مصنوعی است. ورودیهایی مانند اطلاعات بانکی، چکهای دریافتی، خوشحسابی و بدحسابی به مدل داده میشود، اما رتبه (A، B، C) بدون شفافیت کامل از چگونگی محاسبه خروجی میآید. فراهانی معتقد است که مقالات جدیدی که در سالهای آینده منتشر میشوند، به دنبال درک منطق محاسبه هوش مصنوعی هستند تا مشخص شود سیستم چگونه به این نتیجه رسیده که آیا مشتری خوشحساب است یا خیر. درک فلسفه و منطق سیستم توسط متخصصان از ضروریات بهرهگیری از هوش مصنوعی است.
آینده هوش مصنوعی در ایران: لبه علم و نیاز به حمایت مالی
در پایان این گفتگو، فراهانی چشمانداز آینده هوش مصنوعی در ایران را مثبت ارزیابی کرد. او گفت که وجود دستورالعملها و ابلاغیههای متعدد بانکی در حوزههای مختلف نشان میدهد که در سطح کلان، توجه جدی به هوش مصنوعی وجود دارد و ارادهای برای اجرای آن هست. به نظر او، اسناد و مستندات مختلف نشاندهنده اتحاد و نظر مشترک برای توجه بیش از پیش به هوش مصنوعی در حوزههای گوناگون است.
وی تأکید کرد که کاربردهای هوش مصنوعی در حال گسترش است و زمینههایی چون تسویه آب، فینتک، اقتصاد، امنیت، حسابرسی، حسابداری مالیاتی و تقلب را در بر میگیرد. فراهانی با خوشبینی بیان کرد که ما فاصله زیادی با جهان نداریم و اتفاقاً در حال عمل کردن در لبه علم هستیم و متناسب با دانش روز حرکت میکنیم.
اما شرط حیاتی برای تحقق این پتانسیل، فراهم شدن شرایط لازم، بهویژه در بحث تأمین مالی است. او تأکید کرد که سرمایهگذاری باید به سمت طرحهای ارزشمند و حوزههایی برود که واقعاً نیاز به تزریق سرمایه دارند. اگر سیستم مالی کشور از محافظهکاری محض خارج شده و صرفاً به فکر عایدی کوتاهمدت نباشد، و به بازدهی بلندمدت توجه کند، اتفاقات بسیار خوبی در حوزه هوش مصنوعی و اقتصاد دیجیتال ایران رقم خواهد خورد. این موضوع مستلزم این است که مسئولین به اهمیت هوش مصنوعی پی ببرند و کارشناسان خبره در زمینههای مختلف، بهویژه اعتبارسنجی و تأمین مالی، وارد عمل شوند.
برای مشاهده ویدئوهای بیشتر اینجاکلیک کنید.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟