تلاشی بیوقفه برای بومیسازی و غلبه بر موانع فناورانه
هوش مصنوعی به سرعت در حال تبدیل شدن به یکی از مهمترین و تأثیرگذارترین حوزههای فناوری در جهان است. این پیشرفتها موجی از علاقه و هیجان را در سراسر دنیا به وجود آورده است. در دو سال گذشته، شاهد یک هایپ بسیار جدی در زمینه چتباتها بودهایم. پیشبینی میشود که تا سال ۲۰۲۵، ایجنتهای هوشمند نیز به همین میزان توجه را به خود جلب کنند و رفتهرفته تکمیلتر شوند.
در ایران نیز، تقریباً از همین دو سال پیش، چتباتهایی شروع به کار کردند که با استفاده از APIها و سیستمهای خاصی توانستند بازخورد و پاسخهایی را به کاربران ارائه دهند. این فعالیتها نشاندهنده علاقه و توانمندی متخصصان داخلی برای همراه شدن با روندهای جهانی است. نوید مددی، به عنوان محقق و فعال در این حوزه، به اهمیت این تحولات اشاره میکند.
شکاف زیرساختی: تحریمها و دسترسی محدود به خدمات جهانی
با وجود این تلاشها، چالشهای زیرساختی متعددی در مسیر توسعه هوش مصنوعی در ایران وجود دارد. یکی از این مشکلات اصلی، دسترسی کاربران به سرویسهای جهانی است. مردم نمیتوانند به صورت عادی و بدون استفاده از تغییر آیپی یا روشهای غیرمعمول به این سرویسها دسترسی داشته باشند. از سوی دیگر، سرویسهای خارجی بزرگی مانند جیمینی گوگل، به دلیل تحریمها، به ایران خدمات ارائه نمیدهند. این وضعیت باعث شده است که کاربران ایرانی از دو جهت تحت فشار باشند و قابلیت استفاده کاربری برای آنها سخت و محدود شود.
این محدودیتها تنها به دسترسی ختم نمیشود. گاهی اوقات، با تغییر آیپی، برخی از خصوصیات و ویژگیهای سرویسها کم یا زیاد میشود که نیاز به بررسی دقیقتر در هر مورد خاص دارد. این مسائل، پیچیدگیهای بیشتری را در مسیر توسعه و بهرهبرداری از هوش مصنوعی در ایران ایجاد کرده است. در دل این چالشها، فرصتهایی نیز پدید آمده است. شرکتهایی در ایران شکل گرفتهاند که با استفاده از APIها و دور زدن تحریمها، این سرویسها را از طریق دیگری به مردم ارائه میدهند. مدل درآمدزایی این شرکتها معمولاً بر پایه آبونمان است و تلاش میکنند تا حدودی این خلاء را پر کنند.
فشار مضاعف بر سختافزار: افزایش سرسامآور هزینهها
چالشهای زیرساختی تنها به بخش نرمافزاری محدود نمیشود. در بخش سختافزاری نیز مشکلات عمیقی وجود دارد. به گفته نوید مددی، اگر بخواهیم یک چیپ (تراشه) مورد نیاز برای هوش مصنوعی را تهیه کنیم، باید از دو یا سه دست واسطه عبور کنیم. این فرآیند واسطهگری میتواند قیمت یک چیپ را تا دو یا سه برابر افزایش دهد. این افزایش سرسامآور در هزینههای سختافزاری، به طور مستقیم بر هزینه تمام شده خدماتی که ارائه میشود، تأثیر میگذارد. نتیجه این میشود که خدمات هوش مصنوعی با قیمتهای بسیار بالا و در بسیاری از موارد به صورت ناقص ارائه شوند.
این وضعیت اقتصادی و فنی، نیاز به راهکارهای خلاقانه و بومی را بیش از پیش نمایان میکند. نوید مددی اظهار امیدواری میکند که راهحلی برای این مشکلات پیدا شود تا این مسائل در اقتصاد کلام نیز معنی پیدا کند. اهمیت این موضوع با توجه به سرمایهگذاریهایی که در سالهای گذشته، هم از سوی بخش خصوصی و هم از سوی دولت در این زمینه صورت گرفته، دوچندان میشود. این تلاشها در راستای یافتن راهی برای کاهش وابستگی و افزایش توانمندیهای داخلی است.
فاصله با استانداردهای جهانی: کیفیتی متفاوت و هزینههای گزاف
علیرغم تلاشهای داخلی، هنوز فاصله قابل توجهی با استانداردهای جهانی وجود دارد. سرویسهای ابری معروفی مانند AWS آمازون، به عنوان یکی از استانداردترین سرویسهای دنیا، تفاوتهای بسیار زیادی با خدمات موجود در ایران دارند. این تفاوت تنها در بحث “آف تایم” (زمان در دسترس نبودن) نیست، بلکه شامل کیفیت، دسترسی آسان و قابلیتهای تغییر و دسترسی توسعهدهنده نیز میشود.
نوید مددی در مقایسهای اشاره میکند که به عنوان مثال، یک ماشین مجازی (VM) که برای یادگیری ماشین ارائه میشود با یک سرویس ساده مانند EC2 آمازون، اختلاف کیفیت و کارایی بسیار زیاد است. آمازون سرویسهای هوش مصنوعی متعدد دیگری نیز دارد، از تبدیل صدا به متن گرفته تا سرویسهای متنوع دیگر، که استفاده از آنها در ایران با هزینههای بسیار بالاتری همراه است.
وی معتقد است که اگر این موانع و تحریمها نبودند، همین شرکتها میتوانستند به راحتی به عنوان فروشندههای واسط عمل کرده و سرویسهای بسیار جذابتری را مشابه بسیاری از کشورهای دیگر ارائه دهند. این وضعیت، ظرفیتهای عظیمی را برای اقتصاد و توسعه فناوری در ایران از بین میبرد و مانع از دستیابی به سرویسهای جذابتر میشود.
برای مشاهده ویدئوهای بیشتر اینجاکلیک کنید.
نور امیدی در دل محدودیتها: سرمایهگذاری داخلی و پتانسیلهای بومی
با وجود تمامی این چالشها، سرمایهگذاریهایی در سالهای گذشته در زمینه هوش مصنوعی در ایران صورت گرفته است. بخشی از این سرمایهگذاریها از سوی شرکتهای خصوصی و بخشی دیگر از سمت دولت بوده است. این سرمایهگذاریها منجر به فراهم شدن سرورهایی شده است که اکنون توسعهدهندگان میتوانند از آنها استفاده کنند. این اتفاق، یک گام مثبت در راستای بومیسازی و توانمندسازی متخصصان داخلی محسوب میشود و نشان میدهد که ارادهای برای پیشرفت در این حوزه وجود دارد.
با این حال، به گفته نوید مددی، اعتقاد بر این است که با وجود سرورهای موجود، نیاز همچنان بسیار بیشتر از منابع در دسترس است. این وضعیت، هم یک چالش است و هم یک فرصت. چالشی که نشان میدهد هنوز راه زیادی تا رسیدن به خودکفایی و رفع نیازهای داخلی در زمینه سختافزار و زیرساخت هوش مصنوعی باقی مانده است.
فرصتی که شرکتهای داخلی میتوانند با تکیه بر دانش و خلاقیت خود، راهحلهای بومی و کارآمدی را برای پر کردن این خلاء ارائه دهند و اقتصاد دانشبنیان کشور را تقویت کنند. در مجموع، مسیر توسعه هوش مصنوعی در ایران، مسیری پرفراز و نشیب اما با پتانسیلهای فراوان است که نیازمند توجه و حمایت مستمر برای غلبه بر موانع و شکوفایی استعدادهای بومی است.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟