علی آزادپور، کارآفرین و استراتژیست حوزه فناوری، در مصاحبهای در نمایشگاه الکامپ ۱۴۰۴ نگاهی متفاوت به وضعیت اکوسیستم فناوری ایران ارائه داد. او با تجربه حضور در رویدادهای جهانی، نمایشگاههایی مانند الکامپ، اینوتکس و سامیت را آیینهای از حال و آینده فناوری کشور میداند.
به گفته او، الکامپ امسال نسبت به دورههای گذشته «پربارتر» بوده است. هرچند صنعت و جامعه با مشکلات زیادی روبهرو هستند، اما حضور پرشور بخش خصوصی در نمایشگاه نشان داد که هنوز کورسوی امیدی برای پیشرفت وجود دارد. آزادپور تأکید میکند این انرژی و نگاه توسعهای، مهمترین سرمایه اکوسیستم فناوری ایران است. او یادآور میشود که همیشه بخش خصوصی یک گام جلوتر از دولت حرکت کرده و همین موضوع، موتور امید را روشن نگه میدارد.
هوش مصنوعی؛ ابزاری برای رشد یا تهدیدی برای آینده؟
هیجان امروز اکوسیستم فناوری ایران و جهان، بیش از هر چیز حول محور هوش مصنوعی میچرخد. استارتاپها و فعالان صنعت با شوق از ابزارهای هوش مصنوعی سخن میگویند و حتی محصولات داخلی معرفی میکنند. آزادپور نیز هوش مصنوعی را ابزاری «کارراهانداز» میداند که میتواند سرعت و دقت کارها را افزایش داده و هزینهها را به شکل چشمگیری کاهش دهد.
اما او هشدار میدهد که افراط یا تفریط در استفاده از این فناوری، ذهن انسان را دچار «مالیخولیا» میکند؛ چرا که مرزهای اخلاقی و کاربردی آن هنوز شفاف نیست. برخی با خوشبینی بیحد و برخی دیگر با بدبینی شدید به هوش مصنوعی نگاه میکنند. به همین دلیل نیاز است رویکردی متعادل به این فناوری داشت.
اخلاق هوش مصنوعی؛ چالش مشترک جهانی
سه سال از معرفی اولیه چتجیپیتی گذشته و در این مدت کوتاه، تغییراتی رخ داده که حتی خوشبینترین تحلیلگران انتظارش را نداشتند. اکنون همه کشورها با موضوعی جدی روبهرو هستند: اخلاق هوش مصنوعی. این حوزه در سطح جهانی بهصورت فلسفی و عملی بررسی میشود و ایران نیز ناگزیر باید وارد این بحث شود.
هوش مصنوعی قرار است زمان انسانها را آزاد کند تا کارهای روتین و وقتگیر جای خود را به فعالیتهای خلاقانه بدهند. اما اینکه این ابزار تا کجا باید اجازه تصمیمگیری داشته باشد، همچنان یک مرز حساس و قابل بحث است.
آینده شغلی در عصر هوش مصنوعی
بزرگترین نگرانی در استفاده گسترده از هوش مصنوعی، حذف مشاغل انسانی است. وقتی بسیاری از وظایف به ماشینها سپرده شود، نیاز به نیروی انسانی کمتر خواهد شد. آزادپور معتقد است این روند اجتنابناپذیر است.
با این حال، به همان اندازه که مشاغلی از بین میروند، فرصتهای شغلی جدیدی نیز به وجود میآیند. مرز اصلی میان انسان و ماشین، تصمیمگیری است. ماشین میتواند تحلیل کند و پیشنهاد دهد، اما تصمیم نهایی هنوز با انسان خواهد بود. البته حتی این مرز هم در برخی حوزهها مثل ورزش حرفهای به چالش کشیده شده و تیمهایی وجود دارند که تصمیمات خود را بر پایه دادههای هوش مصنوعی میگیرند.
انقلاب رباتیک و دیپتک؛ از تراشه مغزی تا ربات ۳۵۰۰ دلاری
آزادپور در ادامه به حوزه دیپتک و رباتیک اشاره میکند؛ جایی که مرز میان واقعیت و تخیل کمرنگتر میشود. او به نمونههای شرکت نورالینک اشاره میکند که با کاشت تراشه در مغز بیماران، توانستهاند زندگی آنها را دگرگون کنند.
کنترل ذهنی و تولد ابر انسان
- در سالهای نخست، نورالینک تنها تجهیزات جراحی تراشههای مغزی را ساخت.
- سال سوم، نخستین بیمار فلج توانست تنها با ذهن خود کرسر کامپیوتر را حرکت دهد و حتی بازی «کال آف دیوتی» انجام دهد.
- امروز، هشت بیمار تحت درمان هستند و محصول «تلپاتی» به صورت رسمی معرفی شده است.
به گفته آزادپور، وقتی بیماری توانست همزمان هشت مهندس نورالینک را در شطرنج شکست دهد، این احساس به او دست داد که «ما در حال تولید ابر انسان هستیم». ایلان ماسک حتی رسماً اعلام کرده که هدفش ساخت «سایبورگ» ترکیبی از تراشه مغزی و اندام رباتیک برای بازگرداندن توان حرکتی به افراد معلول است.
بازگرداندن بینایی و ربات ارزان ایلان ماسک
محصول دیگر نورالینک تراشهای است که روی لوب بینایی قرار میگیرد و سیگنالها را به مغز ارسال میکند. این فناوری باعث شده برخی نابینایان مادرزاد توانایی دیدن پیدا کنند.
اما شاید بزرگترین شوک بازار، تصمیم ایلان ماسک برای عرضه ربات «آپتیموس» با قیمت ۳۵۰۰ دلار باشد؛ در حالی که رباتهای مشابه بوستون داینامیکس بیش از ۲.۵ میلیون دلار قیمت داشتند. این کاهش قیمت میتواند انقلابی در دسترسپذیری رباتها ایجاد کند.
چالشهای ایران در مواجهه با موج جهانی هوش مصنوعی
آزادپور معتقد است اگر ایران نتواند با موج جهانی همگام شود، خطر عقبماندگی جدی وجود دارد. به گفته او، بزرگترین مشکل کشور، ضعف در زیرساخت داده است.
دادههای جزیرهای و خلأ تصمیمگیری
دادهها در سازمانهای ایرانی پراکنده و غیرقابل دسترس هستند. هیچ سیستم منسجمی برای یکپارچهسازی داده وجود ندارد و همین موضوع مانع ورود جدی به یادگیری ماشین و هوش مصنوعی پیشرفته شده است. آزادپور تاکید میکند که بدون حل این مسئله، رسیدن به مرحله دیپتک غیرممکن خواهد بود.
سرمایهگذاری جهانی و تهدید عقبماندگی
در آمریکا تنها سه کمپانی بزرگ قصد دارند طی سه سال آینده ۱۵۰۰ میلیارد دلار در حوزه هوش مصنوعی سرمایهگذاری کنند. کشورهای حوزه خلیج فارس مانند عربستان و امارات نیز در حال حرکت سریع در این مسیر هستند. حتی شرکت آرامکو پروژههای عظیمی در این زمینه راهاندازی کرده است.
اگر ایران با شتابی حداقل «۳۰ درجه» حرکت نکند، فاصله با رقبا بهسرعت غیرقابل جبران خواهد شد.
راهنمای استراتژیک برای نسل جوان
در چنین شرایطی، امید اصلی آینده در دست جوانان است. آزادپور توصیه میکند جوانان ایرانی پیوسته آگهیهای شغلی شرکتهای بزرگی مانند تسلا، اوپنایآی و نورالینک را بررسی کنند. مطالعه شرح وظایف این موقعیتها، به آنها نشان میدهد که دنیا به کدام مهارتها نیاز دارد و چه مسیری را دنبال میکند.
این رویکرد میتواند نسل جوان ایران را همگام با تغییرات جهانی نگه دارد و مانع از عقبماندگی شدید در انقلاب هوش مصنوعی شود.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟