بیستوهشتمین نمایشگاه بینالمللی الکامپ ۱۴۰۴ در ۴ مهر ، صحنهای ویژه برای نمایش توانمندیها و چالشهای صنعت هوش مصنوعی بود. در این میان، بخش خصوصی هوش مصنوعی ایران با حضور پررنگ خود، بار دیگر مشکلات زیرساختی، دادهای و حکمرانی را به گوش حاکمیت رساند. گفتوگو با دکتر مهران ضیابری، رئیس کمیسیون هوش مصنوعی سازمان نظام صنفی رایانهای استان تهران، تصویری روشن از دغدغههای این حوزه و مطالبات بخش خصوصی ارائه داد.
کمیسیون هوش مصنوعی؛ صدای بخش خصوصی در برابر دولت
کمیسیون هوش مصنوعی و علم داده، یکی از ۳۵ کمیسیون تخصصی سازمان نصر است که وظیفهای مهم بر دوش دارد:
گردآوردن شرکتهای فعال برای تبادل نظر و ایفای نقش بازوی مشورتی مجلس و دولت. مأموریت اصلی این کمیسیون، انتقال خواستهها و مشکلات بخش خصوصی هوش مصنوعی ایران به سطوح حکمرانی و تلاش برای اصلاح قوانین و آییننامههاست.
زیرساخت وجود دارد؛ دسترسی نیست
یکی از کلیدیترین محورهای گفتگو، موضوع زیرساخت بود. دکتر ضیابری توضیح داد که برخلاف تصور عمومی، امروز حجم زیادی از زیرساخت وارد کشور شده است، اما بیشتر آن در اختیار هلدینگها و نهادهای خصولتی قرار دارد.
به همین دلیل، بخش خصوصی هوش مصنوعی ایران با وجود نیاز شدید، به این منابع دسترسی ندارد. وضعیت به شکلی توصیف شد که “خرما بر نخیل است و دست ما کوتاه”؛ یعنی سختافزار و GPU وجود دارد، اما امکان استفاده برای شرکتهای خصوصی فراهم نیست.
از سختافزار تا مهندسی هوش مصنوعی
چالش فقط کمبود سختافزار نیست. دکتر ضیابری تأکید کرد که بسیاری از شرکتهای نوپا حتی نمیدانند چه زیرساختی را برای چه کاری میخواهند. این مشکل ناشی از ضعف در مهندسی هوش مصنوعی و فرهنگسازی است.
برای مثال، در جهان استفاده از GPUهای پرقدرت در مرحله آموزش مدلها (Training) رایج است، اما در مرحله استنتاج (Inference) که مقیاسپذیری اهمیت دارد، از زیرساختهای سبکتر استفاده میشود. در ایران اما، به دلیل نبود دانش کافی و دسترسی محدود، شرکتها درخواستهای غیرواقعی دارند. این مسئله به مانعی جدی برای رشد بخش خصوصی هوش مصنوعی ایران تبدیل شده است.
داده؛ گره اصلی صنعت هوش مصنوعی
فراتر از سختافزار، مشکل بزرگتر داده است. دکتر ضیابری معتقد است که سختافزار را بخش خصوصی میتواند حل کند، اما بدون دادگان استاندارد، هیچ پیشرفتی ممکن نیست.
در حال حاضر، بسیاری از استارتاپها بر تولید چتباتها و مدلهای زبانی تمرکز کردهاند، اما این ابزارها به تنهایی نمیتوانند مشکلات حیاتی کشور مانند ناترازی انرژی یا بهرهوری کشاورزی را حل کنند. برای ورود به عرصه هوش مصنوعی صنعتی نیاز به دادههای عظیم و استاندارد است؛ چیزی که تنها با همراهی دولت و اجرای قوانین ممکن خواهد شد.
قانون «مدام»؛ راهحل روی کاغذ
چهار سال پیش قانون مدیریت داده و اطلاعات ملی (مدام) تصویب شد، اما هنوز اجرایی نشده است. دکتر ضیابری هشدار داد که بدون اجرای این قانون، تلاشهای بخش خصوصی بینتیجه خواهد بود.
به گفته او، بخش خصوصی هوش مصنوعی ایران نیازمند دسترسی به دادگان تمیز و ساختاریافته است تا بتواند مدلهای بومی را آموزش دهد و در خدمت صنایع کلیدی کشور قرار دهد. بدون این دسترسی، فعالیتها در حد پروژههای کوچک و سرگرمکننده باقی خواهند ماند.
برنامههای کمیسیون؛ از سکوی ملی تا اپراتورهای جدید
کمیسیون هوش مصنوعی اهداف مشخصی برای تسهیلگری تعریف کرده است. یکی از مهمترین برنامهها، پیگیری راهاندازی سکوی ملی هوش مصنوعی است که میتواند دسترسی عادلانهتری به زیرساخت و داده فراهم کند.
همچنین بحث ایجاد اپراتور هوش مصنوعی توسط سازمان تنظیم مقررات مطرح شده است. کمیسیون بر این باور است که این اپراتورها نباید به قفل جدیدی برای استارتاپها تبدیل شوند، بلکه باید ابزار تسهیل برای شرکتهای کوچک و متوسط باشند. این موضوع برای رشد واقعی بخش خصوصی هوش مصنوعی ایران حیاتی است.
امتیاز یک از بیست؛ نارضایتی از پیشرفت فعلی
با وجود تلاشهای کمیسیون، دکتر ضیابری معتقد است که نتایج به دست آمده بسیار کمتر از حد انتظار است و به عملکرد فعلی تنها امتیاز «یک از بیست» میدهد.
اگرچه اقداماتی مانند بازگرداندن گرنتهای معاونت علمی انجام شده، اما میزان آنها برای تأثیرگذاری کافی نیست. بخش خصوصی هوش مصنوعی ایران همچنان امیدوار است که با همکاری بیشتر حاکمیت، حمایتهای جدیتر و گستردهتری دریافت کند.
صدای واحد؛ مطالبه مشترک بخش خصوصی
در پایان گفتگو، دکتر ضیابری تأکید کرد که کمیسیون تلاش دارد صدای واحدی از تمام فعالان این حوزه باشد. اکنون بیش از ۳۵ شرکت عضو رسمی و ۱۰۰ شرکت عضو غیررسمی در این کمیسیون حضور دارند.
هدف نهایی، ایجاد یک جبهه متحد از بخش خصوصی هوش مصنوعی ایران است که بتواند در برابر حاکمیت مطالبهگری کند و برای دسترسی به زیرساخت، حکمرانی بهتر داده و تدوین قوانین کارآمد تلاش کند.
جمعبندی
الکامپ ۱۴۰۴ نشان داد که بخش خصوصی هوش مصنوعی ایران با وجود ظرفیتهای فراوان، هنوز با موانع بزرگی مواجه است. نبود دسترسی به زیرساخت، کمبود دادههای استاندارد، عدم اجرای قوانین و مشکلات حکمرانی، رشد این صنعت را کند کرده است.
با این حال، اتحاد بخش خصوصی، اجرای قانون مدام و ایجاد سازوکارهای تسهیلگر میتواند این مسیر را تغییر دهد. آینده این صنعت در گرو تعامل سازنده میان دولت و بخش خصوصی است؛ تعاملی که اگر شکل بگیرد، میتواند هوش مصنوعی را به موتور محرک توسعه اقتصادی کشور تبدیل کند.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟