تحول هوش مصنوعی در ایران؛ از چالش داده‌ها تا راهکار ایجنت‌سازی

روز سوم نمایشگاه بین‌المللی الکامپ ۱۴۰۴ صحنه‌ای بود که بسیاری از کارشناسان و مدیران صنایع مختلف درباره آینده دیجیتال و به‌ویژه هوش مصنوعی در ایران به گفت‌وگو پرداختند. در این میان، سخنان پوریا حداد، مدیرعامل مجموعه فیلاگر و کارشناس برجسته این حوزه، توجه ویژه‌ای را به خود جلب کرد. او با مرور تجربه‌های خود در بزرگ‌ترین هلدینگ‌های کشور، نقشه راهی برای شرکت‌های متوسط تا بزرگ ارائه داد؛ نقشه‌ای که دو محور اصلی دارد: ایجنت‌سازی و آغاز جمع‌آوری داده از نقطه صفر.

حداد پیش‌تر مسئولیت‌هایی چون مدیریت هوش مصنوعی در همراه اول، سرپرستی هوش مصنوعی در گروه صنعتی انتخاب و کرمان موتور را برعهده داشته است. همین تجربه گسترده باعث شد نگاه او به تحول هوش مصنوعی در ایران بسیار عملی و مبتنی بر نیاز واقعی صنایع باشد.

فیلاگر؛ پیشگام هوش مصنوعی فارسی‌زبان

مجموعه فیلاگر فعالیت خود را در سال ۲۰۱۸ آغاز کرد؛ یعنی چهار سال قبل از آنکه موج جهانی چت‌جی‌پی‌تی و ابزارهای جنریتیو هوش مصنوعی فراگیر شود. هدف اولیه این مجموعه، ساختن یک کامیونیتی برای متخصصان و علاقه‌مندان هوش مصنوعی در ایران بود تا فضایی برای یادگیری و همکاری ایجاد شود.

امروز فیلاگر چندین بخش فعال دارد:

• فیلاگر کالج که یکی از نخستین مراکز آموزش تخصصی این حوزه محسوب می‌شود.
• اسکواد هوش مصنوعی که بازوی اجرایی پروژه‌ها و پیمانکاری در همکاری با هلدینگ‌های بزرگ داخلی و خارجی است.

حداد توضیح داد که فلسفه ایجاد اسکواد، تربیت نیروی انسانی توانمند برای پاسخ به نیاز فزاینده بازار بود. پس از سال ۲۰۲۲ و افزایش ناگهانی تقاضا، فیلاگر نیروهای آموزش‌دیده خود را وارد پروژه‌های واقعی کرد و هم‌زمان توسعه محصولات اختصاصی خود را ادامه داد.

چالش بنیادین: کمبود داده‌های باکیفیت و ضعف زیرساخت

به گفته حداد، بسیاری از مدیران هنوز در ذهنیت هوش مصنوعی کلاسیک باقی مانده‌اند و تصور می‌کنند بدون داشتن دیتاست کامل نمی‌توان کاری پیش برد. او این نگاه را درست اما ناکافی دانست، زیرا واقعیت این است که شرکت‌ها اغلب فاقد داده‌های تمیز و بدون نویز هستند. حتی وقتی داده‌ها وجود دارد، آن‌قدر نامنظم است که ماه‌ها زمان صرف مرتب‌سازی آن‌ها می‌شود.

در کنار این مشکل، زیرساخت پردازشی نیز مانعی جدی برای گسترش هوش مصنوعی در ایران است. دسترسی محدود به GPUهای قدرتمند باعث می‌شود بسیاری از پروژه‌ها یا به کندی پیش بروند یا اصلاً آغاز نشوند. بنابراین، حرکت به سمت راهکارهای جایگزین مثل ایجنت‌ها می‌تواند بخش بزرگی از این مشکل را پوشش دهد.

راهکار برای شرکت‌های متوسط و هلدینگ‌ها: ایجنت‌سازی و نقطه صفر داده

پوریا حداد دو توصیه کلیدی برای شرکت‌های متوسط و بزرگ ارائه داد:

۱. خودکارسازی با ایجنت‌ها

بازار جهانی و داخلی امروز بیش از هر زمان دیگری به سمت ایجنت‌سازی حرکت می‌کند. ایجنت‌ها می‌توانند فرایندهای تکراری را خودکار کنند و در نتیجه کاهش هزینه‌ها، افزایش سرعت و بهبود کیفیت کار را به همراه داشته باشند. به‌گفته حداد، حتی یک اپراتور ساده می‌تواند با ایجنت شخصی‌سازی‌شده کارهایی را انجام دهد که پیش‌تر نیازمند نیروی سنیور بوده است. این تحول، ساختار منابع انسانی سازمان‌ها را دگرگون می‌کند.

۲. شروع از نقطه صفر داده

گام دوم، جمع‌آوری داده‌های منظم و دقیق از همین امروز است. شرکت‌ها باید ظرف شش ماه تا یک سال، دیتاستی بسازند که بتواند مبنای تصمیم‌گیری‌های بعدی باشد. این اقدام نه‌تنها ابزار لازم برای توسعه هوش مصنوعی در ایران را فراهم می‌کند، بلکه به شکل‌گیری فرهنگ داده‌محور در سازمان نیز کمک خواهد کرد.

بلوغ بازار و تخصصی شدن نقش‌ها

حداد مقایسه جالبی ارائه داد: همان‌طور که در روزهای ابتدایی توسعه وب، یک نفر همه کارها را انجام می‌داد اما به مرور نقش‌ها به بک‌اند، فرانت‌اند و یوآی/یوایکس تفکیک شد، در حوزه هوش مصنوعی هم همین روند جریان دارد. حتی حوزه‌ای مثل پرامپت اینجینیرینگ که ساده به نظر می‌رسید، اکنون به یک تخصص جدی تبدیل شده است.

او تاکید کرد که استفاده تهاجمی از هوش مصنوعی برای جایگزینی نیروی انسانی در ایران هنوز ظرفیت بالایی دارد. بازار در حال بلوغ است و شرکت‌هایی که امروز اقدام نکنند، در آینده از ابزارهای نوین عقب خواهند ماند.

آموزش؛ ضرورتی غیرقابل اجتناب

یکی از محورهای اصلی سخنان پوریا حداد، لزوم آموزش هوش مصنوعی در ایران بود. به گفته او، ورود به این حوزه دیگر یک انتخاب اختیاری نیست، بلکه ضرورتی اجتناب‌ناپذیر است.

حداد پیشنهاد کرد که مدیران و کارشناسان از قدم‌های کوچک شروع کنند: منابع آموزشی رایگان مانند یوتیوب، دوره‌های آنلاین و ورکشاپ‌ها. آنچه اهمیت دارد، نترسیدن از شروع و حرکت آهسته به سمت تصمیم‌گیری داده‌محور است. از مدیرعامل تا کارشناس، همه باید یاد بگیرند که داده‌ها چگونه می‌توانند کیفیت تصمیم‌گیری‌های روزانه را ارتقا دهند.

جمع‌بندی: مسیر آینده هوش مصنوعی در ایران

گفت‌وگو با پوریا حداد نشان داد که هرچند چالش‌های زیرساختی و داده‌ای همچنان پابرجاست، اما میل به پیاده‌سازی هوش مصنوعی در ایران بیش از گذشته احساس می‌شود. مسیر پیشنهادی برای شرکت‌ها روشن است:

• استفاده از ایجنت‌ها برای افزایش بهره‌وری و کاهش هزینه‌ها
• آغاز جدی جمع‌آوری داده برای ساختن آینده‌ای داده‌محور

این دو گام به‌ظاهر ساده، می‌تواند نقطه عطفی برای عبور کسب‌وکارهای ایرانی از هوش مصنوعی کلاسیک به سمت کسب‌وکارهای داده‌محور باشد. آینده نزدیک به سازمان‌هایی تعلق دارد که امروز پایه‌های فرهنگ هوش مصنوعی را بنا کنند.